Vì sao tiêm phòng không loại bỏ hoàn toàn sự lưu hành của PCV2 và cách tăng cường kiểm soát trên trại

Tiêm phòng PCV2 là biện pháp thiết yếu, nhưng không thể bảo hộ tuyệt đối. Hãy tìm hiểu vì sao virus vẫn tiếp tục lưu hành, vai trò của vaccine không ngăn chặn hoàn toàn mầm bệnh lây nhiễm (leaky vaccines) và cách tăng cường kiểm soát dịch bệnh trên trại.

Tiêm phòng porcine circovirus type 2 (PCV2) đã làm thay đổi đáng kể công tác quản lý sức khỏe trong chăn nuôi heo hiện đại, giúp giảm rõ rệt tỷ lệ bệnh lâm sàng và cải thiện các chỉ tiêu sản xuất trong các đàn nuôi quy mô lớn. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tế tại trại và các bằng chứng khoa học cho thấy nhiễm PCV2 vẫn chưa biến mất. Virus vẫn tiếp tục lưu hành tại những trang trại đã thực hiện tiêm phòng PCV2, cho thấy rằng mặc dù vắc-xin là công cụ thiết yếu nhưng không đảm bảo ngăn chặn hoàn toàn sự lây truyền virus.

Tiêm phòng PCV2 nhằm kích hoạt cả đáp ứng miễn dịch dịch thể và miễn dịch qua trung gian tế bào, từ đó hạn chế sự nhân lên của virus và các hậu quả lâm sàng do virus gây ra. Khi quá trình này thành công, virus huyết và sự phát tán virus sẽ giảm. Tuy nhiên, vẫn có thể xảy ra thất bại tiêm phòng ban đầu (primary vaccination failures), chẳng hạn khi miễn dịch không hình thành do sự can thiệp của kháng thể mẹ truyền, sai sót trong quản lý, hoặc vấn đề trong quá trình tiêm; và thất bại tiêm phòng thứ phát (secondary failures), khi mức độ bảo hộ giảm theo thời gian hoặc khi đối mặt với các biến thể virus có khác biệt kháng nguyên đáng kể.

Trong bối cảnh này, khái niệm của vaccine không ngăn chặn hoàn toàn mầm bệnh lây nhiễm (leaky vaccines) trở nên quan trọng. Những vaccine này không ngăn chặn hoàn toàn sự nhiễm trùng hoặc sự nhân lên của virus, mặc dù vẫn giúp giảm các biểu hiện lâm sàng. Kiểu miễn dịch không hoàn toàn này cho phép heo đã được tiêm phòng vẫn có thể bị nhiễm và phát tán virus, từ đó tạo điều kiện cho virus duy trì sự lưu hành trong đàn. Trong trường hợp PCV2d, khi virus có những thay đổi ở protein vỏ có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận diện của các kháng thể được tạo ra chống lại PCV2a hoặc PCV2b, vấn đề này càng trở nên quan trọng đối với kiểm soát và phòng ngừa PCV2 tại trại.

Bảo hộ chéo là một yếu tố then chốt trong bối cảnh này. Mặc dù các vaccine được phát triển từ PCV2a đã cho thấy hiệu quả nhất định đối với PCV2d, nhưng chúng không phải lúc nào cũng trung hòa virus một cách hiệu quả. Các nghiên cứu cho thấy rằng, ngay cả khi không có biểu hiện bệnh lâm sàng rõ rệt, virus vẫn có thể nhân lên ở thể phi lâm sàng, góp phần duy trì áp lực nhiễm liên tục và tạo điều kiện thuận lợi cho đồng nhiễm với các tác nhân gây bệnh hô hấp và bệnh hệ thống khác.

Kiểm soát virus huyết không chỉ quan trọng để bảo vệ từng cá thể heo mà còn giúp giảm lượng virus lưu hành trong trại và hạn chế sự lây truyền giữa các cá thể. Điều này đòi hỏi phải điều chỉnh chương trình tiêm phòng phù hợp với tình hình dịch tễ thực tế của khu vực và của trại, bao gồm việc xác định thời điểm tiêm tối ưu, liều lượng chính xác, cũng như sử dụng các công cụ chẩn đoán để xác định genotype của virus đang lưu hành.

Tóm tắt

• Tiêm phòng PCV2 là cần thiết nhưng không tuyệt đối, có thể thất bại trước các biến thể virus hoặc do các yếu tố quản lý.
• Leaky vaccines khiến virus vẫn có thể truyền nhiễm ở dạng phi lâm sàng, đặc biệt với PCV2d.
• Kiểm soát hiệu quả cần điều chỉnh chương trình tiêm phòng và kết hợp miễn dịch, giám sát dịch tễ và quản lý tổng thể đàn.

Tài liệu tham khảo

• Opriessnig T., et al. (2015). Vaccination against porcine circovirus type 2: What works and what does not? Vet. Microbiol.
• Segalés J. (2015). Best practice and future challenges for vaccination against porcine circovirus type 2. Vet. Microbiol.
• Franzo G., et al. (2016). Porcine circovirus type 2 evolution before and after the vaccination introduction: A large scale epidemiological study. Sci. Rep.
• Franzo G., et al. (2020). Porcine circovirus type 2d: epidemiology, genetic diversity and implications for vaccination. Transbound. Emerg. Dis.